Walter van Rijsbergen graaft in de geschiedenis van deCHORALE: “Ik vond aan de lopende meter nieuw archief!”
- Bert Lauwers
- 22 feb
- 4 minuten om te lezen
Bijgewerkt op: 5 dagen geleden
Dat ons koor een rijke geschiedenis heeft is ruim bekend. Die geschiedenis lijkt bovendien goed gedocumenteerd, maar toch is recent nieuw materiaal opgedoken. Walter van Rijsbergen spitte onvermoeibaar een en ander bloot. Bij momenten was zijn verbazing groot.
Hoe ben je ertoe gekomen om nog verder op zoek te gaan naar het verleden van deCHORALE?
Tijdens mijn voorzitterschap van het koor, tussen 2005 en 2011, was mijn interesse al gewekt voor de vroege geschiedenis van deCHORALE. In 2020 ben ik gestart met het oplijsten van alle (concert-)uitvoeringen vanaf de wederopstart van het koor in 1968.
Voor de vroege periode (1916-1968) heb ik, naast enkele zeer volledige uitgaven en onderzoeken, ook programmaboekjes verzameld en onderzocht. Die zijn slechts sporadisch te vinden, waaronder een beperkt aantal in het Felixarchief. Ook in verschillende openbare archieven zoals de Koninklijke Bibliotheek Brussel of de Erfgoedbibliotheek Antwerpen, Bibliotheek Conservatorium Antwerpen, Letterenhuis Antwerpen, bleek er bij een eerste online-zoektocht maar weinig te vinden.
Vorig jaar kwam ik dan in contact met een paar externe onderzoekers en hun erg specifieke vragen. Dit motiveerde mij om niet alleen online, maar ook in het echt ‘tot op de bodem’ te gaan en uit te pluizen wat waar nog te vinden was. Na een paar schamele vondsten in enkele van bovenstaande instituten deed ik dan recent toch een ‘trouvaille’ waar ik niet meer op had durven hopen.
Waar was dat? Hoe is dat precies gegaan?
In het najaar van 2025 ging ik voor de eerste maal op grondige ‘expeditie’ in Het Letterenhuis, aan de Minderbroedersstraat in Antwerpen, waar deCHORALE trouwens lang geleden nog meer dan 20 jaar heeft gerepeteerd. Dat was in het toenmalige AMVC.
Ik was op zoek naar o.m. vrij raadpleegbaar fotomateriaal van de Chorale ten tijde van Lodewijk De Vocht. In mijn gesprek met Peter Rogiest, de leeszaalverantwoordelijke, bleek onverwacht dat er een ‘geheimzinnig’ en online niet nader beschreven archief over dit koor was. Bovendien vrij toegankelijk voor verder onderzoek. Ik ben Peter trouwens erg dankbaar voor zijn hulp en begeleiding tijdens mijn zoektocht.
Wist je eigenlijk op voorhand of nog veel te vinden was? Hoe groot was de verrassing?
Ik wist totaal niet waar ik aan mij moest verwachten toen begin januari, gewapend met tablet, papier en potlood de leeszaal binnenging. De voorgaande ervaringen en de wetenschap dat ‘het volledige’ archief van De Vocht en zijn CHORALE ‘veilig’ en ontoegankelijk opgeborgen zat in de bibliotheek van het Conservatorium maakte mijn verwachtingswereld heel klein. Ik hoopte stilletjes bij dit bezoek in het Letterenhuis dan toch minstens enkele foto’s en programmaboekjes te kunnen vinden.
Maar de verassing was T O T A A L toen ik bij aankomst zag dat er, verspreid over meerdere leestafels, stapels en stapels klasseerdozen en mappen voor mij klaar lagen. In totaal ca. 4 à 5 lopende meter ‘onbekend’ archief van de Koninklijke Chorale Caecilia, tussen 1916 en 1968 !
Ik was te overdonderd om te kunnen panikeren bij het zien van zoveel te verwerken informatie. Mijn plan werd dan ook om me in eerste instantie een beeld te vormen over het soort materiaal dat hier is verzameld: Programmaboekjes (volledig archief vanaf allereerste optreden van begin 1916 tot de stopzetting van het koor onder leiding van De Vocht in 1968) Dit alleen al is een ongekende schat. Ik vond briefwisseling, documenten, een beperkt aantal foto’s, ledenlijsten, enz.
Bij een volgend bezoek bleek er ook een De Vocht archief voor mij klaar te liggen (met ook heel veel persknipsels bij de identieke volledige reeks programmaboekjes zoals eerder ook in het Chorale Archief : meer dan 3 meter historische concert-informatie).
In totaal dus bijna 10 lopende meters archief over en rond De Vocht en zijn Chorale.
Al dit materiaal werd in 1988 aan het toenmalige Archief en Museum voor Vlaams Cultuurleven overgemaakt en ligt daar - sedertdien quasi onaangeroerd - beschikbaar voor verder onderzoek.
Heb je veel onbekend materiaal ontdekt? Opmerkelijke stukken?
Tijdens mijn eerste bezoek heeft mijn onderkaak meerdere ongecontroleerde valbewegingen gemaakt toen ik bepaalde archiefstukken onder ogen kreeg en dat is zo nog wel even doorgegaan. Er ligt echt nog veel te wachten voor verdere exploratie. Ik nam veel nota’s en scans voor verdere verwerking. Ook in mijn hoofd moeten de blaadjes nog wat neerdwarrelen na deze overkill aan informatie.
Een ontdekking is voor mij uiterst betekenisvol: Een uitnodigingsbrief om aan te sluiten bij de allereerste koorrepetitie van het nieuw opgerichte NIEUW CECILIAKOOR op 18 april 1968. M.a.w. zowat de feitelijke start van ons huidige koor. De inhoud van het document geeft ook perfect weer in welke stormachtige omstandigheden het koor zijn heropstart heeft gemaakt na de opheffing van het Chorale van De Vocht eerder dat jaar.
Als deze (moedige) eerste stap er niet was gekomen zongen we vandaag niet bij deCHORALE!
Als afsluiter wil ik dit nog kwijt: deChorale werkte van 1969 tot 1987 regelmatig mee aan opera- en concertproducties van de Koninklijke Vlaamse Opera (en opvolgers) te Antwerpen. Dankzij de medewerking van Opera en Ballet Vlaanderen kon ik ook hun archief in het Letterenhuis hierover raadplegen. Goed voor nog eens ca. 7 à 8 meter archiefdozen. Nog werk genoeg dus!
